1986 yılında otel yönetimine, pazarlama stratejisi olarak önerilen bu ürün, bir kurabiyeden çok daha fazlasını ifade ediyordu şüphesiz. İnsanlarda evden uzakta, geçici bir yerde barınma, konaklama ihtiyacından çok daha fazlası olmakla ilgili bir duyguyu tetiklemeyi amaçlamışlardı. Günlük taze olarak, otelde pişirilen ve ikram edilen bu lezzetli çikolatalı kurabiyeler, konaklayanlarda evdeymiş hissi yaratsın ve bağlılığa dönüşsün istemişlerdi.

Kulaktan kulağa yayılan kurabiye hikayesi ve tarifini kimse bilmiyormuş miti işi iyiden iyiye efsaneleştirmiş oldu.

Kurabiyeler profesyonel bir fırında özel ve gizli reçetesiyle hazırlanıyor ve dünya çapındaki DoubleTree otellerine dondurulmuş olarak gönderiliyor. Pişirilen kurabiyeler sıcak sıcak ikram edildikçe ününe ün katıyor. Hikayenin dozu arttıkça dağıtılan kurabiye sayısı da artıyor. Bugün DoubleTree by Hilton’da, yılda yaklaşık 30 milyon kurabiye dağıtılıyor.

Neyse ki 2020 yılında, markanın 50. yılı onuruna kurabiyenin tarifini açıkladılar. Geriye bugün bile sahnelerden anlatılacak kadar harika bir pazarlama öyküsü bıraktılar.

Sonra rahmetli Steve girdi hayatımıza. Evet, iPhone’dan önce o girdi. Merak ettik. Öldük onun elindeki iPhone’ye sahip olmak için. Elinde iPhone olan herkesi kıskandık, bizim de olacak dedik. Sonunda oldu. Fakiri de zengini bir eşya kullanımında eşitledi bu akıllı telefon. Apple yerinde durmadı. Bolluk paradoksunun içinde bizi çevirdikçe çevirdi. Neredeyse her yıl yeni ürünler çıkardı. O çıkardı biz aldık, o yeni dedi biz yeniledik.

iPhone 7’ye kadar Android kullanıcıları ile hep kavga ettim. Lovemarkım tabi, kolay mı? Ama Steve öldü ve sanırım Apple onun mirasını buraya kadar taşıyabildi. Çünkü artık iPhone fanı olan beni bile kaybetmeyi başaracak hamleler yapıyorlar. Telefonumun garanti süresi biter bitmez şarjının dayanma süresinin yarıya inmesi, birden bire kapanıp açılmalar, şarjı varken bir anda şarjın sonunu görmeler, aşağı bir versiyondasın diyerek uygulamaların güncellemesini yapamamalar falan… Yeni modeller ise araba fiyatına dayandı.

Geçenlerde artık dayanamadım ve mail attım. Hiç yakışıyor mu sana bu haller Apple, dedim. Kulaklıktan, kılıftan, şarjdan envai çeşit aksesuara her şeyi satan, kendi cumhuriyeti olan bir markasın sen. Senin ciron değme devletlerde yok. Birazcık olsun kullanıcılarına yüzünü çevirsen, bu cumhuriyeti onlar ayakta tutuyor desen olmaz mı?

Olmaz diyorsan, biz de sana olmaz deriz. Ne olacak yani, artık çamaşır makinesi yapabilen her firma kasınca akıllı telefon da yapabiliyor…

Apple ürünleri tarihi için güzel bir kaynak var. Şuraya tıklayınca…

İnternetin sunduğu alanlar genişledikçe bazı sektörler varlıklarını devam ettirip, ettiremeyeceklerini sorgulamaya başladı. Bu yeni platforma nasıl uyum sağlanacak, nasıl bir geçiş yapılacak ya da hiç geçiş yapılmadan farklı formüller mi devreye girecek? Tüm bu soruları soran alanlardan biri de şüphesiz basın ve yayın sektörü. Dijital yayıncılığın ilerleyişi karşısında bu gelişmeleri kendisi için fırsata mı çevirecek yoksa geleceği için tehdit olarak mı görecek? Net cevaplar vermek şimdilik yanıltıcı olacaktır. Ancak veriler, gelişmeler, örnekler, görüşler üzerinden bir çıkarsama yapmak ve yol almak mümkün.

2015 yılında gösteri yapma hakkını kısıtlayan yasayı protesto etmek için İspanyolların,  parlamento önünde yaptığı hologram eylem.

TÜİK’in, 2015 yılı Nisan ayında yaptığı “Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması” Türkiye genelinde İnternet erişim imkânına sahip hanelerin oranının %69,5 olduğunu açıkladı. Yani yaklaşık on haneden yedisi İnternet erişimine sahip. Önceki yıl bu verinin on hanede beş olduğunu ve yine her on haneden dokuzunda cep telefonu bulunduğunu da hatırlamakta fayda var.

Milenyumla birlikte iyiden iyiye hayatımıza giren İnternet, büyük dönüşümleri de beraberinde getirdi. Bir dönemin fenomeni Altın Rehber’in, bilgisayara uyarlaması gibi algılanan yıllardan, neredeyse her haneye girmesine kadarki süreç 10 yılı aldı. Manuel Castells, sadece ABD için diğer kitle iletişim araçlarının yayılma hızı için şunu aktarmıştır:  “Amerika Birleşik Devletleri’nde radyonun 60 milyon insana ulaşması 30 yıl alırken, televizyonun bu yayılma seviyesine ulaşması 15 yıl aldı. İnternet ise, dünya çapında bilgisayar ağının gelişmesini izleyen 3 yıl içerisinde bunu başardı.”

3 milyardan fazla insan İnternet kullanıyor. Ne işimize yarayacağını bilemez olduğumuz zamanlardan, şimdilerde bir ekosisteme dönüşen İnternet, insanlık için yeniliklere, dönüşümlere, heyecanlı bir geleceğe gebe. Ancak bu gelecek birçok sektörü işlevsiz bırakacak gibi görünüyor. Geleceği teknolojiyle şekillendirme arifesinde, fütürist Richard Watson, önümüzdeki 30 yıl içinde artık birer nostaljiye dönüşecek şeyleri şöyle sıralıyor:

Masaüstü bilgisayarlar, AM/FM radyolar, anahtarlar, reality TV, madeni paralar, petrol, web 2.0, normal doğum, Avrupa Birliği, cüzdanlar, ev işleri Watson’a göre 2040 yılına dek hayatımızdan silinecekler arasında. Ancak burada dikkat çekici olan fiziksel gazetelerin 2050 yılında tamamıyla kalkacağına dair öngörüsü. Çünkü aynı zaman diliminde Google’ın da aramızda olmayacağını öngörüyor.

Gazetelerin geleceği

Enformasyon ve iletişim teknolojilerinin bu denli hızlı gelişmesinden en çok etkilenen medya türünün gazeteler olduğunu belirten Doç. Dr. Celalettin Aktaş, gazete tirajlarının düşmeye, gazetecilerin işlerini kaybetmeye ve hatta toplumda saygınlığı bulunan asırlık gazetelerin bile kapanmaya başladığını ifade ediyor.

Dünya Entelektüel Mülkiyet Örgütü Genel Direktörü Francis Gurry ise, Richard Watson’un öngörüsünü 10 yıl geriye çekerek, kâğıt gazetelerin 2040 yılına kadar ortadan kalkacağını ve yerini dijital gazetelerin alacağını savunuyor.  Gelecek Bilimci Ross Dawson da 2040 yılına gelindiğinde 51 ülkede hiç gazete basılmayacağını düşünüyor.

150 yaşındaki “Rocky Mountain News”, 146 yıllık geçmişi bulunan “The Seattle Post-Intelligencer”  ve bir asrı deviren “Cristian Sciense Monitor” gazeteleri ile dünyanın en eski haber dergileri arasında yer alan “The Bulletin” dijital medya karşısında kapanmak zorunda kaldı. ABD’li ünlü gazeteci yazar Tom Brokaw da  “Wahsington Post”un on yıl sonra kâğıt baskı olarak yayımına son vereceğini söylemekte.

Türkiye’de ise bu konuda en belirgin örnek Radikal gazetesi şüphesiz. Karşılaştığı sıkıntıları evvela logo ve tasarım değişikliği ile gidermeye çalışan Radikal, daha sonra tabloid boyuta geçti. Ancak bir süre sonra birçok personelinin işine son verip, kağıt baskıdan çekilip, sadece online ortamda gazetecilik yapacağını duyurdu. Bu serüven de kısa sürdü ve Mart 2016’da tamamen kapandığını açıklayarak, yayın hayatından çekildi.

Fütürist Ross Dawson sadece Türkiye için değil birçok ülke için kâğıt gazetelerin kalan ömürlerine gün biçtiği tabloya bakınca, basınımızın hala ömrü olduğunu görmek mümkün.

Aslında Dawson bu tabloyu bir medyum olarak öngörmüyor. Ya da bir kehanette bulunmuyor.  Bazı gelişmeleri okuyarak bu sonuçlara varıyor. Ancak tüm bunların sadece geleceğe dair senaryolar olduğunu ve bizi geleceğe hazırladığını unutmamak gerek. Peki, Dawson ya da onun gibi düşünenleri kâğıt gazetelerin yakın gelecekte biteceğini düşünmeye iten nedenler nedir? Birkaç başlık altında bu nedenleri vermek gerekirse:

1) Ekonomik gelişmeler
Kâğıt, matbaa, işgücü, dağıtım gibi kalemlerin masrafları, basılı gazeteler için her geçen gün artış göstermekte. Aslında kâğıda basılı gazete çıkarmak hiçbir zaman kolay olmamıştır. Hem maliyetli hem de riskli bir iş olagelmiştir. Basın tarihinin ilk aşamalarından beri sorun olarak ortaya konan unsurlar günümüze kadar güncelliğini korumuştur. Finansal sıkıntılar, basın etiği, sansür, baskı, yetişmiş eleman eksikliği, ilan ve reklam giderleri vs. gibi. Ancak her defasında gazeteler varlıklarına devam etmişlerdir.

2) Teknolojik gelişmeler
Teknolojideki her gelişme gazeteciliğin gelişimine de katkıda bulunmuştur. Bunun yanı sıra bu gelişmeler birçok sektörü olduğu gibi basını da tehdit etmiştir. Örneğin radyonun çıkmasıyla birlikte artık gazete okunmaz denmiştir. Sonuç sanıldığı gibi olmamıştır. Televizyonun yaygınlaşması gazeteleri bitirir denmiş ama yine sonuç beklendiği olmamıştır. Aksine bu mecralar birbirini beslemiş, yakınsamalar yaşanmıştır.

Daha hızlı ve kaliteli baskı teknikleri; taşıma ve ulaştırmadaki modernleşme; iletişim alanında zaman, süre, coğrafi farklılıkların azalması; daha geniş kitlelere ulaşmanın mümkün hale gelişi gibi faktörler basının birçok alt yapı sorununu ortadan kaldırmıştır. Bu anlamda teknolojinin ilerlemesinin faydaları kuşkusuz büyüktür.
Ancak İnternet’in gelişimi peyderpey bazı sektörleri varlık mücadelesine sokmuştur.  MS 105. yıldan bu yana kullanılan kâğıt, belki de ilk defa geleceğini sorguluyor. Matbaacılık, dijital gelişmelere kendini nasıl entegre edeceğini tartışıyor. Bankacılık sektörü fiziki şubelerden, online şubelere doğru yol alıyor.  Robotlardan ve yapay zekâdan etkilenecek sektör sayısı oldukça fazla. Sürücüsüz araçlar, ehliyet, navigasyon, şoförlük gibi birçok alanı etkileyeceğe benziyor. Hibrid araçların yaygınlaşmasıyla belki de artık petrol ve ürünlerine dair daha az konuşulacak. 3D yazıcılar, sağlık bilimlerinden uzay bilimlerine kadar geniş bir yelpazeyi hareketlendirecek gelişmelere gebe. Uzay turisti ve girişimci Anousheh Ansari, uzaydaki istasyonlara bütün malzemelerin Dünya’dan taşındığını ve bunun belki de 3D yazıcıların gelişmesiyle değişeceğini konferanslarında heyecanla anlatıyor. Teknoloji birilerini korkuturken, birilerini ise heyecanlandırıyor.

3) Tüketici davranışları
TÜİK’in verilerine göre sürekli artış gösteren bir İnternet kullanıcı profili var. Bu yeni insan profilinin iyi analiz edilmesi, değişen ihtiyaçlarına uygun arzların yapılabilmesi gerekiyor. Bir ürün için mağaza mağaza dolaşmak yerine, oturduğu yerden online alışverişi tercih etmeye başlayan tüketici sayısı her geçen artıyor. Öyle ki artık her on kişiden üçü bu yolu seçiyor.

Oturacağı evi, ev arkadaşını, sosyal arkadaşlarını buradan bulan, bankacılık işlemlerini, kira ödemesini, marketten mobilyaya alışverişini, araştırmak istediği konuları bu ortamda gerçekleştiren bu yeni tüketici tipine her sektörün daha dikkatle eğilmesi gerekiyor.

İnternet gazeteleri nasıl etkiliyor?
Dünyanın köklü gazeteleri birer birer fiziki mekânlarını kapatıp, dükkânı online dünyaya taşımaya başladığından beri “Yazılı basın ölüyor mu?” sorusu sorulmakta. Ancak burada dikkatlerden kaçan konu, tamamıyla gazeteciliğe ara verilmemiş, sadece farklı platformlara taşınmış olmalarıdır.
Tirajların istikrarlı bir şekilde düşmeye başlaması, yazılı basın için tehlike çanlarının çalmasına neden oldu. 1990’lı yıllarda tirajlar düştüğünde gazeteler promosyonlar ile bu sorunu aşmaya çalışmıştı. Artık insanlar birçok işini olduğu gibi gazete okumayı da online ortamda yapmayı tercih ediyor. Bu nedenle promosyon vb. uygulamalar bile bu düşüşleri engellemeye yetmiyor.

“İnternet kullanım amaçları dikkate alındığında, 2015 yılının ilk üç ayında internet kullanan bireylerin %80,9’u sosyal medya üzerinde profil oluşturma, mesaj gönderme veya fotoğraf vb. içerik paylaşırken, bunu %70,2 ile online haber, gazete ya da dergi okuma, %66,3 ile sağlıkla ilgili bilgi arama, %62,1 ile kendi oluşturduğu metin, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb. içerikleri herhangi bir web sitesine paylaşmak üzere yükleme, %59,4 ile mal ve hizmetler hakkında bilgi arama takip etti.”  

Madem kitleler online ortama kaydı o halde sektörlerin de ibrelerini oraya çevirmesi gerekecek.  Peki, yazılı basın bu dönüşümü nasıl gerçekleştirecek? Ne tür yatırımlar yapması gerekecek? Neredeyse her gazetenin web sitesi var. Ancak tek başına web sitesi yeterli mi? Yeterli olmadığını zaman gösterdi. O halde neler yapılmalı? Bu konunun uzmanları uzun uzun bu sorunun cevabını anlatsa da aslında yapılacaklar kısaca şu maddelerle sıralanabilir:

• Hızlı, doğru, etik ve dikkat çekici habercilik yapmak
• Güçlü bir alt yapı kurmak
• Vasıflı işgücüne yatırım yapmak
• Teknolojiyi iyi takip etmek ve bu konudaki gelişmelere uyum sağlayacak esnek bir yapıda olmak.

Teknoloji gazeteciliği nereye götürüyor?
Televizyonun yaygınlaşması ile birlikte basının biteceği düşünülmüştü. Ancak televizyon kendini bilgi vermekten çok eğlence aracına dönüştürünce, basın bu tehdidi kan kaybetse bile savmayı başarmıştı. Reklam pastasından her zaman en büyük dilimi hala TV alıyor. Dijital reklamlar ise geçmiş yıllara kıyasla büyük ilerleme göstererek yazılı basını geride bırakmayı başardı. Reklamcılar Derneği’nin 2015 yılı reklam dağılımlarına yönelik açıkladığı verilere göre %50,51’lik pay TV’lerin, %22,92’lik pay dijitalin ve %16,91’lik pay basının. Bu tablo üzerinde durmak gerek.

Dijital reklamların geliri, basın reklamlarını geçmiş durumda. Yani artık reklamverenler için dijital mecralar basından daha değerli  ya da tercih edilir durumda. Televizyon ise hala bütün reklam pastasının yarısını almakta.
İnternetle ilk tanışması masaüstü bilgisayarlarla olan kullanıcılar zamanla dizüstü bilgisayarlara doğru kayma gösterdi. Çünkü teknoloji firmaları daha iyi kullanıcı deneyimi sunabilmek için çok fazla çalışmaya başladı. Akıllı telefonlar ile mobil teknoloji dünyasına ciddi bir adım atılmış oldu. Aslında bu adımla birlikte geleceğin şekillenişi başlamıştı. Taşınması zor, ağır cihazlardan, kablolardan cepte taşınabilir cihazlara geçiş kullanıcıda çok hızlı karşılık buldu. Bu inovatif ürünlerle birlikte aynı anda çok işi yapabilen çok fonksiyonlu ürünler sadece “cep telefonu” olmaktan çıktı. Dokunmatik ekranlar sayesinde birkaç parmağını kullanarak gazetesine, televizyonuna, radyosuna ve daha birçok mecraya kolaylıkla ulaşma işi belki de teknoloji tarihinin dönüm noktalarından oldu.

Akıllı telefonlardan tabletlere geçiş büyük yankı uyandırmadı. Ancak giyilebilir teknolojiler, belki de birgün hiçbir cihazı kullanmadan bugün İnternete bağlanabilen cihazlardan yapabildiği işlemleri yapabileceğinin sinyallerini veriyor kullanıcılara. Habercilik dünyasını yakından ilgilendiren bu teknolojiler tek taraflı haber aktarımını bir sonraki aşamaya taşımaya hazırlanıyor. Bu öyle bir kullanıcı deneyimi ki insanlara olayların içinde olma hissini veriyor. Sanal gerçeklik ve artırılmış gerçeklik olarak karşımıza çıkan uygulamalar için şimdilik gözlük vb. cihazlara ihtiyaç duyulsa da bir süre sonra bunların da yerini daha küçük ve insanların üzerinde taşıyabileceği araçlar alacak gibi görünüyor.

Sanal Gerçeklik (Virtual Reality) Teknolojileri ve Medyaya Etkileri
360 derece kayıt özelliğine sahip kameralar, hologram teknolojileri ile birlikte habercilik yeni bir anlam kazanmaya başladı. Vikipedi’nin tanımından hareketle lazer ışınlarına dayanılarak gerçekleştirilen üç boyutlu görüntü işlemine holografi denildiğini aktarmış olalım.  2008 yılında CNN International’da haber spikerinin stüdyoya hologramla bağlanması

Ali Kırca’nın Korcan Karar ile hologram habercilik denemesi bir zaman sonra haberciliğin gidebileceği noktalara dair ipuçları veriyor.

Hologram teknolojileri farklı alanlarda kullanımları ile de şaşırtmaya devam ediyor. Örneğin 2015 yılında gösteri yapma hakkını kısıtlayan yasayı protesto etmek için İspanyollar,  parlamentolarının önünde hologram eylem yapmışlardı.

Bunun yanı sıra sanal bir şarkıcı olan Hatsune Miku’nun Japonya’da turneye çıkmış olması da hatrı sayılır haberlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Binlerce insan Miku’nun, hologram görüntüsü eşliğinde, konserlerinde söylediği şarkılara, coşkuyla eşlik ediyor, albümleri gerçek şarkıcıları kıskandıracak kadar satılıyor.

Vice News muhabiri Alice Speri, 13 Aralık 2014’te New York’ta polisin siyahlara yönelik güç kullanımı protestolarının arasına 360 derece kayıt özelliğine sahip kamerasıyla girmişti.  Sanal gerçeklik (Virtual reality – VR) uygulama örneği sayılan bu girişimi sayesinde izleyiciler kendilerini adeta eylemin ortasında hissetmişlerdi.

Vice News’in bu uygulamasından sonra, BBC, New York Times ve nihayet Associated Press (AP), VR’a yatırımlar yapmaya başladılar.  Öyle ki New York Times, Google ile işbirliği yaparak okuyucularına bir milyon adet cardboard dağıttı. Kartondan imal edilmiş cardboardlar sınırlı da olsa kullanıcılara haberlerde VR deneyimi yaşatmıştı. Youtube’un da artık 360 derece videolar yayınlayacağıyla ilgili bilgiler kulislere düşmeye başladı.

Mecralar Arası Yakınsama Basını Etkiler mi?
Basılı materyaller QR (Quick  Respose – Hızlı Yanıt) adı verilen uygulamayı kullanmaya başladılar. QR kod, mobil cihazlar aracılığıyla basılı materyalin okutulması, basılı mecradan mobil ortama geçilmesini sağlayan bir uygulama olarak tanımlanabilir.  Yazılı olan gazetelerin, görsel, işitsel medyayla yakınsamasını sağlayan bu uygulama artık tehlike altında olan basın için can simidi olarak görüldü. Fakat bu uygulamanın yaygın kullanılmaması nedeniyle şimdilik istenen sonuca ulaşılmadığını söylemek gerek.

Harry Potter izleyicilerinin anımsayacağı üzere orada gazeteler neredeyse canlıdır. Haberler, manşetler, dizgi tamamen gazete gibidir. Ancak olayların fotoğrafının konulduğu bölümlerde fotoğraflar videoya dönüşür. Elinde gazeteyi okuyan kişi aynı zamanda olayı televizyon haberi izler gibi seyreder.  Hem kâğıdı hissetmek hem yeknesak habercilikten sıkılmamak hem de dijital dünyanın zenginliğinden faydalanmak adına bu tarz bir gelecek öngörmek mümkün.
Şimdilik bu çok uzak hatta düşsel bir sahne gibi dursa da, “papertab” teknolojisi bunun imkânsız olmadığına dair ipuçları veriyor. Kâğıdın dönüşümü ve dijitalle uyumunun adı diyebileceğimiz papertab, esnek veya bükülebilir ekranlardan oluşuyor. İleride donanımlarında esnek hale gelmesiyle birlikte, kâğıdı ve dijitali bir arada görmek çok uzak olmayacaktır.

İnternette çekinerek soracağı soru yok. Çünkü karşısında bir insan yok. İnsana sormak zor olabilir ama Google’a sormak oldukça rahat ve kolay. Üstelik çoklu seçeneklerle cevabını alabiliyor. Metin, fotoğraf, video… Okuma yazma aşamasına geçmeyen beş yaşındaki yeğenim, sesli komutla ne isterse arıyor internette. Çevremde İlkokulda okuyan öğrencilerinin çoğunun Yuotube hesabı var. Youtuber olmak için erken yaşlar ama onlar yayın yapmak, dünya üstünde 8-10 yıldır biriktirdikleri tecrübeleri (!), herhangi bir konu hakkındaki fikirlerini bizlere aktarmak için yanıp tutuşuyorlar. Beğeni ve abone sayılarıyla yaşamlarını şekillendiriyorlar. Benimle konuşurken kanalına abone olmamı isteyen, birgün kanalından çok para kazanıp, kendisine şimdilik gülenlere, kim olduğunu göstermek isteyen çocuklarla tanışıyorum. Eğer konuşan çocuk dördüncü sınıfa gidiyorsa ve orada ondan daha küçük bir çocuk varsa, ben de Youtuber olacağım, diyerek büyük bir fırsatı kaçırmış, hayata gecikmiş gibi hayıflanıyor.

On yaşındaki bir çocuk legoları ile oynarken meraklı meraklı ona baktığımı görünce “Biliyor musun ben beş yaşındayken süper bir savaş plancısıydım” dedi. Legolarla inşa ettiği dünyada savaş yönetiyor, barış anlaşmalarına imza atıyor, hemen yanındaki arkadaşına da buna biraz daha çalışıp, yeni Youtube videolarında kullanmayı öneriyordu.

Sevimli mi sevimli Diana’nın 18 milyon abonesi var. Ne yapsa izleniyor derler ya, işte o ne yapsa izleniyor büyüsü bütün çocukları, gençleri sarmış durumda. Tabi işin bir de aile boyutu var. Yani bu çocuklar aileleri olmadan bu kadar büyümüyorlar elbette. Onların destekleri, reklam vb. süreçlerde riyasetleri onları bu kadar büyütüyor.

Eskiden olsa polis, öğretmen, doktor, gazeteci, avukat olmak istediğini söyleyen çocuklar artık Youtuber ya da fenomen olmak istiyor. Aslında bu konuda haklılık payları da var. Öyle Youtuber çocuklar var ki şirket gibi çalışıyor, milyon dolarlık gelirler elde ediyorlar. Jillian and Addie kardeşler gibi. İki milyona yaklaşan abonelerine oyuncak tanıtımı, oyunlar, skeçler sunan bu sevimli kızlar, muhtemelen birçok çocuğun olmak istediği yerdeler.

Oyuncaklarını tanıtarak başladığı yolculuğunu bugün altı milyon abone, 4 milyona yakın izlenme ile devam eden Evantube da bir başka ağzı açık bırakan örnek.  2011’de açtığı kanalında küçüçük bir çocukken şimdilerde büyümüş ve yeni kitlelerle yoluna hız kesmeden devam ediyor Evan.

Şimdi bu çocuklara bakarak pazarlamayı, reklamı, markayı yeniden inşa edecek profesyoneller. İşimiz zor:)

Yönetim gurusu merhum Peter Drucker “Pazarlamanın amacı satışı gereksiz kılmaktır” derdi. Kotler, Zirvedeki konuşmasında bu konuya açıklık getirerek, pazarlama işi profesyonelce yapılırsa satış için ekstra çaba harcamaya gerek olmayacağını söyledi. Konuşmalarında birkaç kez Drucker’a atıf yapınca, bir yönetim gurusu ile pazarlama üstadının arasındaki uyumu da tekrar görmüş oldum. Aslında Kotler A’dan Z’ye Pazarlama kitabında altını çizdiğim şu ifadeye yer vermişti; “Pazarlama, şirketin müşteri üretme departmanıdır”. Zirvede ise yine güzel bir cümle kurarak “Pazarlama, insanları mutlu etmektir” dedi.

Takip edebildiğim üç oturumun hepsinde aktif olarak Kotler vardı. Bu tarz etkinliklerden alışkın olduğumuz üzere, bir saat havalı konuşmalar yapıp gidenlerden olmadı. Her oturum başlığı özenle seçilmişti ve gerçekten uzmanlar, netameli, üstü kapalı, sloganik ifadelerden kaçınarak birer danışman gibi akatardılar bildiklerini. Yaklaşık on yıl önce Türkiye’ye geldiğinde bizim global markalarımızın olmaması gündemindeydi. Bu kez yine aynı konuyu farklı bir açıdan dile getirerek, havalanımızda bolca İtalyan markası gördüğünü ama Türk markalarına rastlamadığını söyledi. Eğer dedi Kotler “Sizinle çalışma olanağı bulursak bu konulara eğilebiliriz”.

Zirvedeki panelistler Amazon’la ilgili bir soruya çok şaşırdı. Amazon çalışanlarının önemli bir kısmının aylık gelirlerinin ortlamanın altında olmasını nasıl değerlendirdikleri soruldu. Bu sorudan önce Kotler sunumunda iki önemli hatırlatmada bulunmuştu. İnsan ve gezegen odaklı olun, dedi Kotler. Artık firma çalışanlarının çok önemli hale geldiğini, çalışan mennuniyetinin altını defaatle çizdi. Çalışan memnun değilse problemler çıkar demişti Kotler. Ama Dr. Fahim Kibria’nın Amazon sorusu panelistlerin askıda bıraktığı bir soru oldu. Nörobilimin pazarlamadaki rolü adlı sunmda Prof. Moran Cerf çok incelikli, detaylı bir sunum yaptı. Ondan aklımda kalan önemli bir cümleyi aktarayımi; “Düşündüğünüz her şeye inanmayın!”

Prof. Dr. İlber Ortaylı ile Philip Kotler’i yan yana düşünüp, bir araya getiren İTO’yu da ayrıca alkışlamak istiyorum. Youtube, Twitter ve kendi sitelerinden sunumları canlı olarak yayınladılar. İlber Hoca, kendisinden bekleneni yaptı ve Yıldız Çini Fabrikası’nın 1930’lu yıllarda ürettiği porselenlerde kullanılan desenlerin ve ürünlerin bugün cam, tekstil ve daha birçok sektörü etkileyen bir zarafet ve üretkenlikte çalışmış olduğunu hatırlattı. Ayrıca İstanbul’un binlerce yıllık geçmişinin onu zaten bir tarihi marka yapmaya yettiğini de hatırlattı. Zaten sonraki oturumlarda “İstanbul sizde hangi duyguyu çağrıştırıyor?” sorusunu Kotler, İstanbul demek tarih demektir minvalli bir açıklama ile yanıtladı.

Kotler’in, World Marketing Summit konuşmalarından aklımda kalanlar;

– Pazarlama artık daha fazla dijital olacak
– Markalama mı önemli pazarlama mı? Bence pazarlama daha önemli!
– Adidas’ta sadece 50 kişi sosyal medyadan sorumlu.
– Sürücüsüz otomobiller için marka konuşmak ne kadar doğru olacak? Şimdiye dek otomobiller için bütün marka stratejileri sürücüyü dikkate alıyordu. Peki ya şimdi?
– Öğrencilere tavsiyem çift anadal okusunlar. Finanstan anlamayan bir yönetici, pazarlamacı olmak eksikliktir.
– İyi bir toplum iyi eğitim alan ve sağlıklı bireylerin olduğu toplumdur.
– Senaryo pazarlaması kavramından hareketle bir ölçüde futuristik olmak zorundayız, dedi.

Kotler’in Türk firmalarına tavsiyeleri;

• En iyi olmaya odaklanın
• Hiçbir firma yıkılmayacak kadar güçlü değildir!
• İstanbul nasıl bir marka kurucu olabilir? Bu konuda planlama yapmak gerekir.

World Marketing Summit (Dünya Pazarlama Zirvesi), daha önce Japonya, Kanada, Kore ve Hindistan gibi dünyanın çeşitli ülkelerinde düzenlendi. Zirvede, “Stratejik Pazarlama”, “Pazarlamanın Geleceğini İstanbul’da İnşa Etmek”, “Nörobilimin Pazarlamadaki Öncü Rolü”, “Pazarlamada Big Data”, “Dijital Çağda ve Zor Zamanlarda 21. Yüzyıl Pazarlamanın Geleceği” ve “İstanbul’dan Dünya’ya Bir Markanın Serüveni” başlıklı konuşma ve paneller yapıldı.

Peynir konusunda Kars ve Edirne’yi tercih ediyorum. Online olarak güvendiğim, ürün muhafazası iyi olan sitelerden alışveriş yapıyorum. memlekettengelsin.com bu konuda epey iş görüyor. Zeytin konusunda herkes Ege dese de ben Yusufeli zeytinini seviyorum. Onu da İnternetten bulduğum livanegida.com.tr adlı yerden temin ediyorum. Kayısı, dut, pestil gibi ihtiyaçlarım için de başvuru adresim Malatya. kayisiiste.com şimdiye dek başımı hiç ağrıtmadı.

Yoğurdumu kendim mayalamaya çalışıyorum. Hatta diyebilirim ki uzun zamandır eve market yoğurdu almıyorum. Yoğurt konusuna ve aldığım markalara sonraki yazılarda yer vermeyi düşünüyorum. Bugünlerde evde tereyağı yapmayla kafayı bozmuş durumdayım. Gelişme kaydedene kadar, tereyağını Kars’tan ve Trabzon’dan getirtmeye devam:)

Online alışverişler bu anlamda benim için çok ama çok faydalı. Sizin de önereceğiniz adresler varsa, lütfen paylaşın.

Güneş görmeyen saçlar için, sloganıyla çıkan şampuan, kimseyi incitmeden, hedefini daraltmadan piyasalara giriş yaptı. Başörtü kullanan kadınların bir ihtiyacını görerek, ancak ürününü salt buna kilitlemeden, uzun süre güneş görmeyen, havalanmayan tüm saçlara uygun bir ürün sundu. 5 bitki, 5 mineral vurgusuyla, hedef kitlesine güven vermeyi de ihmal etmedi.

Kozmetik marketlerde görünce, aldım ve denedim. Menşeyi neresidir, bu ürün fikri nereden çıkmıştır, hikayesi nedir merak ettim. Çok bir ipucu göremedim. Ama aslolan çoktandır ötelenen, büyük bir ihtiyaca cevap verdiğini görmenin, mutluluğu oldu.

Başını inancı ya da başka gerekçelerle örten insanların saçları, güneş ve hava ile temas etmediği için, zayıflama, dökülme, çabuk yağlanma, kırılma gibi sorunlar yaşayabiliyor. Daha birçok ihtiyacı olan büyük bir kitle var ancak ne onların bir baskısı var, ne de üreticilerin bu alana bir merakı.

Örneğin; abdest alınan umumi yerlerin temizliği ve kokusu için ürünler, abdest alan insanlar için günlük tüketim ürünleri, namaz kılan insanların günlük ihtiyaç duyabileceği ürünler vs çok büyük bir pazar olarak orada öylece duruyor. Bu pazar toplama, yama yapma suretiyle bugünlere geldi. Ancak bundan sonra pazardan maksimum istifadenin yanı sıra, tüketici dostu bir üretim anlayışının gelişmesi gerekiyor. Umarım olur. Olmalı:)

Bir süre önce UKADER’in düzenlediği “Avrupa’da Müslüman Kadın İmajı ve Karşılıklı Algılamaların Türkiye’nin AB Üyelik Sürecine Etkileri” konulu kongresine katıldım. Programın sponsorları arasında son dönemde hazır giyimin parlayan markalarından biri olan KAYRA idi.

Özellikle tesettür giyimi tercih edenlere hitap eden KAYRA’nın kadın imajının konuşulduğu bir kongreye sponsor olmasını akıllıca buldum. Bazen markalar öyle alakasız yerlere sponsor oluyorlar ki, kurumsal imajlarını hiç önemsemediklerini hatta ciddiye almadıklarını düşünüyorum.

Aslında uzun zamandır yazmak istediğim ama bir türlü fırsat bulamadığım bir konuya bu vesile ile giriş yapayım. Yaklaşık 20 yıldır tesettür giyiniyorum. Üstümüze giyinecek adam akıllı bir şey bulamadığımız günlerden, kombin yapmaya başladığımız şu günlere tesettür giyim çok yol aldı. Bunda etkili olan ise müşteri istekleri olmadı ne yazık ki. Adeta tekelleşen ve ben ne üretirsem onu giyinmek zorundasın diyen, baskıcı markalar vardı. Öyle eminlerdi ki tesettürün kendi ürünleri olduğundan, taleplerimizi yıllarca göz ardı etmekten hiç çekinmediler. Ta ki, insanlar onlardan ürün almayı bırakana dek.

Bu giyimi tercih eden insanlar ya özel dikimle ya da farklı ürün kombinleriyle kendi yolunu çizmeye başladı. Farz edelim Mango’dan aldığı ceketin altına uzun gömlekler, Zara’dan aldığı pantolona tunikler yakıştıra takıştıra yeni bir tarz oluşturdu. Kendi içinden tasarımcılar çıkarmaya, kendi markalarını oluşturmaya bile başladı tesettür giyinenler. Gazete ve dergilerde tesettür giyime dair yazılar, fotoğraflar, ip uçları yazılmaya, çizilmeye başladı. Tüm bunlar aslında ciddi bir sektörün kendi kendini domine etmesi ile açığa çıktı.

Fakat ne yazık ki eski kafalı markalar o eskiliği bir türlü üzerinden atamadı. Orta Doğu’ya açıldılar ve satış sorunu olmadığı için ürünlerde revizyona gitmeye hiç ihtiyaç duymadılar. Üstüne ara ara kendileri dışındaki tesettür giyim firmalarına fırsat buldukça laf atıp, bu konuda tesettürün otoritesi olduklarını hatırlatmayı eksik etmediler. Biraz erkek egemen bu dil akıllanır mı bilinmez ama yeni, çeşitli, müşteriyi anlayan, dinleyen markalar filiz vermeye başladı.

Tüketiciler ve üreticiler bu çeşitlilikte kimi zaman tesettürü ıskalar gibi olsa da kendini çabuk toparladı. Kendime uygun bir pardesü bulabilmek için Kars’tan Erzurum’a gittiğimi, tüm aramalarımın sonucunda cebimdeki tüm paraya karşılık kiremit rengi koca vatkalı torba benzeri bir şey aldığım o günleri anımsayınca bugüne şükür diyorum:)

Aslında o kadar da zor değil. Hem modern, hem rahat, hem tesettür hem de şık ürünler, sadece tesettür giyim markalarının değil tüm markaların vitrinlerinde olmalı. Çünkü inanılmaz bir hedef kitle var ve buna öyle ya da böyle para harcıyorlar. Ne dersiniz, bu alana yatırım yapmaya değmez mi?

Yazının devamı Macronomi Dergisi sf. 46-47’de..

http://macronomi.com/e-dergi-oku/book/4-agustos-sayi-2/1-e-dergi-2012?tmpl=component

Sosyal medyayı etkin nasıl kullanabiliriz, diye sunum ricasında bulundu bir kurum. Genelde etkin kullandıklarından emin oldukları (!) için, biraz da şaşırarak ricalarını kabul ettim.

Yüzlerce çalışanları olan kurumun, sunuma 15 kişi ile hazır olması son şaşkınlığım olmadı tabi;)

Gelenlerle evvela tanışmak istedim. Her birinin kurumda santralden, idareciliğe değişen görevleri, aklıma sosyal medya ile fazla iç içe olmalarını getirdi ki burada da yanılmışım;)

Kurum, bu arkadaşlara sosyal medya hesaplarını zimmetlemiş! Daha önce Facebook’ta kendi durumunu güncellemekten öte gitmemiş personele, sen artık Facebook hesap yöneticimizsin, demişler. Bana gelen soruları da tahmin edersiniz; etkinlik nasıl oluşturulur, daha çok insana nasıl ulaşırız, yorumları nasıl kontrol ederiz vs.

Kurumların en büyük handikabı hesap yönetimlerini uzman eline vermemek! Ne de olsa herkes  Twitter’ı, Facebook’u kullanıyor. E kurumda da onlarca insan çalışıyor. Birkaçı hesap yönetimini devralırsa, sosyal medya işi hallolur. Halloluyor mu? Bazıları için evet, bazıları içinse hayır!

Personel zaten bir işi olduğunu ve sosyal medya ile uğraşmak istemediğini, böyle bir yükün altına girmenin kendisine getirisi olmadığını düşünüyor. Bu düşüncedeki insanlardan nasıl verim alacaksınız? Zorla mı?